No Límite

CINSA

2011-06-01T12:46:00.000-07:00

Este artigo é produto do proxecto educativo "Plantación en Candás", que se deseñou a raíz dos incendios que arrasaron Galicia no verán do 2006. Candás foi un monte vítima destes incendios que "foi adoptado" para levar a cabo unha replantación co alumnado do IES Lagoa de Antela.

CINSA

Unha vida simple, ese é o título dun libro no que se fala sobre actividades e actitudes que contribúen a evitar os ataques deliberados contra unha natureza indefensa, que está quizais a estas alturas, demasiado enferma. O autor deste manual vive en Nova York, desprázase en bicicleta desafiando o tráfico da 5^th Avenue, e é vexetariano. Un tipo “raro” (poderíamos pensar) posto que resulta realmente contraditorio que un amante da natureza habite nunha xungla de cemento, como o é esta gran cidade. Encántalle escoitar o canto dos milleiros de paxaros que habitan as árbores de Central Park, e sempre que pode deléitase coas vistas que dende o “Top of the Rock” ofrecen os pulmóns da cidade en outono, cando os tons ocres e avermellados se apoderan do parque. Aínda así a súa estación favorita segue a ser, sen dúbida, a primavera. E se me permitides o comentario, tamén é a miña. Trátase da estación da emerxencia, do agromo das flores e a maduración das froitas. O instante xusto no que a natureza semella explotar e expandirse, un espectáculo espontáneo e fermoso que ultimamente estamos empeñados en ignorar. E máis aló das nosas preferencias estacionais, o problema está quizais na indiferenza que, en cuestións naturais nos caracteriza no último milenio.

Parece que o home do século XXI xa non pensa na natureza, en temos que non sexan puramente económicos; o interesante é pois, o absoluto aproveitamento daqueles recursos naturais que a pesar de ser finitos aportan iso que os grandes empresarios cobizan, os dólares sen importaren os medios senón unicamente os fins. Cométense a diario atentados brutais contra o medio natural que semellan inocuos a curto prazo pero que son, en realidade, gravísimos para un futuro non moi lonxano. O peor de todo é, quizais, que a cegueira é tal que non nos permite albiscar estas consecuencias. E poderían recollerse milleiros destas actuacións irresponsables, interesadas e prexudiciais para o medio que nos rodea; as fugas radioactivas de Chernóbil, a tala masiva de árbores da selva do Amazonas ou as mareas negras, que parecen tamén afastadas. O máis sinxelo é, en todo caso, deixarse invadir pola pasividade e contemplar estes fenómenos como un simple espectáculo que se encargan de retransmitir e mediatizar os medios máis sensacionalistas. Mais o certo é que non é necesario desprazarse ata o Amazonas para decatarse de que Terra está sangrando.

E están aparecendo novas hemorraxias, cada ano, cada día, cada segundo, preto noso, nas nosas cidades, nas nosas vilas, nas nosas aldeas, non só en Nova York, onde os niveis de contaminación impiden contemplar unha noite estrelada. O verán do 2006 foi sen dúbida un deses negros, dos que son merecedores dun risco no calendario. O país infinitamente verde que é Galiza tinguiuse de negro e cubriuse de cinsa, rodeouse de fume e os seus montes volvéronse estériles. Unha onda descontrolada de incendios forestais calcinaron aquilo que tan sabiamente se encargou de producir a nai natureza. As columnas de fume fixéronse habituais nos atardeceres de agosto, e a incapacidade tanto loxística como material para reaccionar fixeron que a situación se agravara aínda máis. Á estampa xa de por si crítica, había que engadirlle o feito de que a maioría dos incendios eran ou ben provocados intencionadamente ou ben se debían a actitudes neglixentes por parte dos cidadáns. E deixando de lado as neglixencias, o verdadeiramente triste e preocupante foron os incendios provocados por furtivos, porque detrás do que aparentaba ser unha febre colectiva de piromanía, atopábanse como era de esperar, os intereses económicos de quen fixo da queima e o lume o seu negocio particular.

Candás, o monte da aldea do concello de Rairiz de Veiga é desgraciadamente só un dos moitos exemplos que podemos empregar para ilustrar a desfeita. Cinco anos despois, aínda se contemplan pegadas da traxedia, porque aínda que a nai natureza é, como di o dito, tan sabia non pode loitar por desgraza, contra o factor humano. E quizais sexa certo iso que din de que o que se considera como o gran triunfo e o cumio da evolución, unha mente pensante, non sexa para a natureza máis que a súa gran desgraza.

Afortunadamente, aínda existen suxeitos que como o noso anterior protagonista residente en Nova York, se preocupan polo medio próximo e se dedican á recuperación e reparación das feridas causadas deliberadamente, proxectos educativos de recuperación ambiental e mentes inquedas que procuran levalos a cabo, conciencias espertas que se encargan da previsión de danos futuros. Porque o máis cómodo sempre é quedar na casa, esperando que as consecuencias das accións propias non repercutan seriamente no sedentarismo “sofariano” do que fixemos o noso marcador de identidade, mais cómpre ser conscientes de que é preciso arranxar na medida do posible aquilo que nós estragamos. Sempre hai tempo de coller a pá e contribuír a deter esta espiral de violencia ambiental, antes de que sexa tarde demais.

En Candás aínda se poden ver as estrelas nunha noite clara de agosto, non deixemos que a cinsa do lume impida gozar desta estampa, que moitos outros desexarían.

BEATRIZ DOMÍNGUEZ, 2º BAC

GUIÓN DO VÍDEO SOBRE AS LENDAS DA BISBARRA

2011-02-21T11:47:00.000-08:00

Aquí reproducimos o guión realizado por Adolfo, Valentina e Pablo para o v´deo sobre as lendas da comarca d'A Limia. O vídeo está colgado no blog do EDLG O falar non ten cancelas.

Voz en off: Ano 3000 D.C.

Watson: Pois xa está acabada a máquina do tempo.

Sherlock: Imos probala.

Watson: A que ano viaxamos?

Sherlock: Ao século I ano 26.

Voz en off: Antioquía, máis coñecido como A Limia.

Xesús: Unha esmola!

SILENCIO

Xesús: Unha esmola!

SILENCIO

Xesús: Unha esmola, polo amor de Deus!

Vella: Pase quen sexa. Quere leite e pan?

Xesús: Si, por favor.

Voz en off: Ao acabar de cear.

Vella: Veña, imos durmir.

Voz en off: Á mañá seguinte.

Xesús/Sherlock: Está morta! Este é un caso para Sherlock Holmes

Watson: E agora que facemos?

Sherlock: Pois buscar ao delincuente polo tempo.

Voz en off: Río do Esquecemento, ano 137 A.C.

Décimo: Vouno cruzar.

Doncela: Non creo que sexa boa idea.

Décimo: Teño que desmentir esta lenda.

Doncela: E se a lenda é real?

Décimo: Dáme igual.

Doncela: Como poderei saber que non esqueciches todo?

Décimo: Chamareite polo teu nome.

Voz en off: E cruzou

Décimo: Sara, ven.

Doncela: A lenda era mentira.

Sherlock: Mirade ese home! Que fará nesta lenda? Vou ir tras el. Detente!

Voz en off: Friol, ano 458 D.C.

Berta: Aaaaaah!

Campesiño: Necesitas axuda?

Berta: Si!

Campesiño: Ven que te levo á casa.

Voz en off: Ao día seguinte.

Servinte: Señor, a túa filla encóntrase cun campesiño.

Rei: Que? Arrestade ese campesiño.

Voz en off: Pouco despois.

Servinte: Quieto aí!

campesiño: Vamos, Berta, témonos que esconder.

Berta: Aí hai unha cova!

Voz en off: Pero no interior dela había un dragón.

Berta: Aaah, un dragón!

Campesiño: Hahahaa, mírao pero se parece un lagarto!

Dragon: Grrrr.

Berta: Arturo, creo que xulgaches mal o dragón.

Campesiño: Apártate de Berta, dragón!

Berta: Coidado!

Sherlock: Pero outra vez ese home!

Voz en off: Guntimil, ano 932 D.C.

Neta: Avó, avó, por que miña nai non me deixa ir a ese outeiro?

Avoa: Porque antigamente había un mosteiro e cando foi derrubado usáronse os seus restos para facer as nosas casas e dise que enterrado alí hai un tesouro.

Neto: Que fai aquel inglés alí?

Avoa: Ei, ti, non se pode desenterrar o tesouro!

Sherlock: Pero será pesado, oe!

Voz en off: Covelas, ano 1259 D.C.

Moura: María, María!

María: Que son esas voces?

Moura: Toma esta cesta de fabas, se non lle contas nada de min a túa nai converterase en ouro, se llo contas mátote.

María: Prometo que non direi nada.

Voz en off: Unha vez na casa.

Nai: Que é iso?

María: Non cho podo dicir.

Nai: Ou mo dis ou douche unha malleira!

Voz en off: Ao final María acabou por contarllo todo a súa nai e como era de supoñer as fabas non se converteron en ouro. Ao día seguinte.

Moura: María, María!

María: Que queres?

Moura: Incumpriches o trato.

María: Aaaaaah!

Sherlock: Aí está outra vez, se o volvo ver tereino que arrestar.

Voz en off: Sandiás, ano 1467 D.C.

Amiga: Mira que bonitas están as torres de Castro, de Porqueira e de Pena.

Amigo: Si, dise que hai un pozo que comunica as tres.

Amiga: E se botamos unha galiña e miramos a ver se sae por algunha das outras torres para confirmalo?

Amigo: Vale!

Voz en off: Pouco despois.

Amiga: Aí vai!

Galiña: Cocococo.

Amigo: Quen es ti?

Demo: Ai, a miña reuma. Ui. Son o demo e vouvos levar ao inferno.

Sherlock: Esta vez non se me escapa, merda, perdino de vista, só hai unha maneira de saber se é el quen a matou, todo bo asasino regresa sempre á escena do crime.

Voz en off: Antioquía, ano 26 D.C.

Sherlock: Está acusado de asasinato, non se mova e poña as mans na cabeza, todo o que diga será usado na súa contra nun xulgado.

Home: Pero se non está morta.

Vella: Coh, maldito anaco de pan.

Sherlock: Ola!

Vella: Que lle ocorreu a Antioquía?

Voz en off: E desmaiouse.

Sherlock: Que facías ti polas lendas?

Home: Buscala e ela para levala de vacacións.

Vella: De verdade?

Home: Si.

Sherlock: Ben, eu marcho.

Voz en off: Ano 3000 D.C.

Sherlock: E Watson onde se meteu?

Watson: Aquí!

Vella: Ola!

Sherlock: Pero ti, ti...

Watson: Si, eu era o home das lendas.

Sherlock: Pero que facías alí?

Watson: Xa cho dixen, buscala para levala de vacacións.

Sherlock: Si, pero en forma de home e non de detective.

Watson: Era para pasar desapercibido. Ben e para que me deixaras en paz un rato.

Sherlock: Como te pille!

Watson: Se podes.

Voz en off: Ano 2010 D.C.

Vella: Por fin de vacacións.

Home: Si.

Vella: Pero aquí non estaba a lagoa?

Home: Si, pero no ano 1958 foi desecada.

Sherlock: Watson!

CONTOS DE MEDO 6

2010-11-15T11:31:00.001-08:00

Conto de medo, por Miriam Opazo de 1º A ESO

Unha fermosa e estrelada noite de outono, a carón do lume prendido no patio, mentres toda a familia reunida a redor da fogueira, comiamos castañas asadas, o meu bisavó comezou coma sempre a contarnos as súas, sabe Deus se reais ou inventadas, historias.

Aquela noite contou unha historia nova, non era ningunha das historias que nos contara moitas outras veces, e que xa nos tiñan a cabeza roída a todos. Non, aquela noite contounos a historia do “Paquiño”, un cativo que el coñecera na aldea na que vivía cando era mozo. A min, ao principio fíxome moita graza, xa que ao cativo chamábanlle coma a min, “O Paquiño”; home, claro que el non era coma min, porque eu son “O Paquiño do Ramiro” . Pois ben, estábavos a contar a historia do tal rapaz:

Vexamos, o Paquiño era un cativo coma outro calquera: ía á escola, tiña uns cantos amigos… non moitos, pero algúns si que tiña, levaba un bolso ben feitiño no que metía os libros e os cadernos, e ademais, tiña a caixa de 24 cores, que sorte !!!

Pero o cativo non era tan “coma outro calquera” como dixen anteriormente, é que o cativo era un demo, e non, non me refiro a ese tipo de demos que son moi trastes, xa sabedes, aos que lle din …mmmmm..algo como: “ Rapaz, estas feito un demo, pídelle desculpas ao pobre velliño” e as desculpas case lle molestan máis ao velliño que ao cativo, xa que acostuman a ser deste xeito: “ Perdoe, velliño, e que é vostede tan pequeno que case non o vin”.

Non non, o Paquiño non era dese tipo de demos. El era moi boíño ou ao mellor pintábao, porque para ser o fillo do demo non creo que moi bo fose. Sí, si; como volo conto, o meniño era o mesmísimo fillo do demo.

El moito o advertía pero todos se mexaban coa risa ao escoitar semellante parvada. O mociño, canso xa de que se risen del, decidiu demostralo.

Un día marcharon de excursión. A mañá pasou tranquila sen demos nin bruxas, nin nada que se lles parecese.

O malo foi cando chegou a hora de comer.

O Xosé foi buscar a súa mochila ao parque deserto naqueles momentos, entón o cativo escoitou como alguén se lle achegaba por detrás e imaxinou que sería o Aleixandre que, coa súa figura de atleta, xa lle viña coma sempre co conto de que era un comellón. Pero cando o Xosé deu a volta, non atopou ninguén, e aínda que el estaba case seguro de que alguén lle respiraba na orella seguiu co que estaba a facer.

Cando o cativo se decidiu a marchar de alí escoitou que alguén o chamaba: Xosé ! Axúdame, por favor!.

O Xosé, co medo, preguntou polo baixo quen lle pedía axuda, e a resposta foi a seguinte: ¡Estou aquí, Xosé, amigo meu, bótame unha man!

O Xosé arrimouse coidadosamente ao barranco ao que a mestra lles dixera ou máis ben ordenara non achegarse. Botou unha ollada e alí amarrado a unha ramiña viu o Paquiño que berraba, patalexaba, pedía axuda, movíase, volvíase a remover e sabe Deus cantas cousas máis facía.

O cativo dixolle: Xosé, axúdame! Sácame de aquí! Sácame! Que se caio de aquí en baixo mátome!

O pobriño do Xosé, que non sabía o que se lle viña enriba, tendeulle unha man ao seu compañeiro. Pero antes de poder amarrar ao Paquiño polo brazo para levantalo de alí, o meniño desapareceu. Todo amedrentado o Xosé escoitou unha voz as súas costas que lle dicía: Síntoo moito, querido amigo, pero ti es o seguinte.

O Xosé sentiu que o agarraban pola camisola que levaba e dous segundos despois atopouse prendido á ramiña que había uns cinco minutos tiñaao rapaz, que agora mesmo se atopaba por riba del, nunha situación moi parecida á del mesmo, só se diferenciaba en que o Paquiño era máis bo mozo e mais delgadiño ca el, e polo tanto a ramiña aguantaba mellor a peso do outro cativo.

O Xosé comezou a berrar: Axúdame! Axúdame!

E o Paquiño respondeulle: E por que che ía a axudar?

O Xosé deuse de conta de repente do que o cativo lle quería facer entender, dixo: Es o fillo do mesmísimo demo!

O Paquiño pareceu botarlle unha man ao seu compañeiro, pero en lugar diso sacoulle a mochila; colleuno pola camisola e fixo pola forza que o pobriño do Xosé se soltara da ramiña; por último dixo: Advertínvolo!

E soltou ao Xosé que caeu polo barranco.

Colleu a mochila e, adoptando a forma de demo, baixou onde os demais comían tranquilos. Todos se asustaron moito e logo, no medio dunha gargallada malévola, desapareceron de alí.

Nunca máis se soubo de ningún dos excursionistas

CONTOS DE MEDO 5

2010-11-15T11:24:00.000-08:00

O OUTRO LADO, POR Ledicia Prieto

Noite de Samaín. Collo a pa e dispóñome a cavar, pero entón o can saca un óso. Comezo a escavar e aparecen o resto de ósos, pero o esqueleto non está completo. Falta a caveira. Eso ten que ser o que quería que atopase.

Cada vez que espertaba víao alí, sentado, observándome con eses ollos de tolo, eses ollos que tanto que aterraban. E aquel fío de sangue na gorxa, esas vestimentas raídas. Ao principio cría que eran pesadelos, pero cada vez que espertaba esa falta de osíxeno no aire... Mentres estaba esperta só se quedaba observando, pero cando durmía, era un pesadelo inimaxinable, atacábame e ... Unha noite sinalou pola xanela cara a este carballo, debaixo do cal estou agora.

Está no póla da árbore con ese sorriso estarrecedor. Xira a cabaza e sinala un claro no bosque. Diríxome ata alí. Que outra cousa podo facer? Así deixarame e volverá onde debe estar. Xa estou cansa de cavar. Cando creo que non podo mais, aí está. A derradeira peza. Collo coas mans. De súpeto a caveira tira de min. Intento ceibarme, pero as miñas mans están pegadas. Aparece un portal e el desaparece no seu interior. E eu tamén ...

Cando esperto véxome arrodeada de pantasmas. Son a única persoa material entre os espíritos. Achéganse a min. Un último pensamento. Por que? Por que eu?

CONTOS DE MEDO 4

2010-11-15T11:19:00.000-08:00

UNHA NOITE COA SANTA COMPAÑA, por Alejandra Parejas

Todo comezou coma outro día calquera de samaín, cos preparativos para cando chegase a tan desexada noite. Na rúa había decenas de persoas dirixíndose dun lugar a outro, mercando todo o necesario para conseguir os disfraces máis orixinais, as cabazas máis grandes, as máscaras máis medorentas, os enfeites mellor elaborados... En definitiva, o imprescindible para celebrar un samaín como deus manda. Por sorte, eu xa tiña todos os preparativos a punto para saír canto antes con Carme e Xoán a pedir caramelos e outros doces, e amedrentar a todos cantos topásemos polo camiño, antes de ter que retornar a casa. Pois xa sei moi ben que se me demoro cinco minutos, miña nai arríncame o pescozo, así que pola conta que me trae, mellor saír cedo para rematar canto antes e chegar á casa en puntiño, non vaia ser...

Por fin eran as nove da noite e xa era a hora de entrar en acción. Escoitei o timbre e baixei as escaleiras coma un foguete. Case tropezo co traxe de meiga que levaba, pois quedábame un pouco longo, e xa se sabe que é un perigo correr nesas condicións , pero xa non había tempo para que miña avoa lle dese unhas puntadas para acurtarmo... Saín da casa e atopeime cos meus amigos que me agardaban na porta con entusiasmo. Carme levaba un disfrace de pantasma e Xoán, un de demo, case parecía de verdade! Apresurámonos e comezamos a petar nas casas lindeiras á miña: primeiro atemorizamos ao meu veciño Pepe, o da Maruxa; logo tocoulle a Matilde, a muller do taberneiro, e así seguimos durante un bo anaco, ata que decidimos sentar un anaco no banco do parque, que estaba un pouco escuro, para comer algunhas das larpeiradas que conseguiramos. De súpeto entráronme unhas ganas espantosas de mexar, así que lle dixen a Carme e a Xoán que regresaba de contado, porque necesitaba ir ao baño da taberna se non me quería mexar pola pata abaixo. Así pois, marchei ás présas para chegar canto antes, non fora ser que acabasen as lambonadas sen min! Logo de evacuar, dispúñame a regresar ao banco cando crin ver unha luz que viña do máis profundo do parque. Achegueime un pouco e agocheime tras dunha árbore. Dende alí tiña unha visión perfecta do resplandor, que cada vez semellaba brillar máis. Debo recoñecer que me asustei un pouco, pero o meu terror aumentou cando me decatei de que no banco xa non estaban os meus amigos. Botei unha ollada ao redor e..., nesa luz escintilante había uns seres estraños, vestidos de negro, que levaban a Carme e a Xoán. Deseguido me decatei de que eran a Santa Compaña. Un arrepío percorreu o meu corpo, aqueles espíritos existían e estaban raptando os meus compañeiros. Quedei paralizada, non me podía mover, o meu corpo estremecérase ao percibir que non volvería ver os meus amigos. Segundo as lendas serían enterrados polas ánimas, debido a que as súas mortes estarían próximas. Naquel momento de desconcerto, non me dei conta de que os meus colegas me estaban chamando ao lonxe, berraban con forza e eu crin que se decataran da miña presenza e que virían buscarme a min tamén. Efectivamente achegábanse apresuradamente e animábanme a ir con eles. Nese intre case me mexo, pero por sorte acababa de facelo. Cando me alcanzaron souben que non eran espíritos, eran simplemente Carme e Xoán acompañados de Lucas, Marcos e Antón que viñan disfrazados de Santa Compaña con lanternas. Comecei a rir e a chorar ao mesmo tempo, todo fora un erro, así que sentamos e comemos coma lapóns ata a hora de voltar a casa.

PSEUDÓNIMO: Pomba Degolada

CONTOS DE MEDO 3

2010-11-10T10:19:00.000-08:00

A SANTA COMPAÑA, por Elena Carballo, 3º B ESO

Era un día chuvioso na aldea de Xoana xa que se atopaban a trinta e un de outubro. Todo o pobo estaba durmindo na súa casa porque era moi cedo. Máis tarde, a rapaza espertou de súpeto e baixou ata a cociña na que se atopaba súa nai facendo o almorzo. A nena comeu e saíu a xogar co seu amigo Antón. Tras andar pola rúa e correr baixo a choiva, Xoana marchou para a casa, porque súa nai a precisaba. Ao parar de chover, as dúas marcharon cara ó río lavar a roupa e xantaron alí. Xa era noite pecha e a nena estaba na porta da casa mirando as estrelas. De súpeto, apareceu por alí un home cargando cunha cruz nas mans e tamén un caldeiro cheo de auga bendita. Detrás del ían un cento de pantasmas recorrendo as rúas da aldea e facendo unha procesión. A Xoana chamoulle moito a atención aquel feito, porque o que coñecía desa noite era totalmente diferente. Ela soamente tiña visto unhas cantas cabazas acesas cunhas candeas no seu interior. A nena colleu medo e meteuse correndo na casa. Súa avoa estaba cosendo e viuna moi desgustada. Comezaron a falar e explicoulle que a procesión de mortos que ela vira anteriormente tratábase da Santa Compaña, e a lenda contaba que aquela persoa que a vira non ía tardar moito en morrer. Dende aquela, a rapaza colleu medo e todo o que facía lle recordaba a aquilo. Ao cabo duns días cando a rapaza xa estaba máis tranquila, foi ao río e viu o reflexo dun esqueleto vestido cunha sotana negra e unha gadaña nas mans. Nese intre, un golpe de auga arrastrou a nena ó río e alí quedou afogada.

Dende ese día, a rapaza vai encabezando a procesión nas noites do Samaín.

CONTOS DE MEDO 2

2010-11-07T11:49:00.000-08:00

1º PREMIO CATEGORÍA BACHARELATO

A FAME FAI VER MORTOS, por Beatriz Domínguez

A fame fai ver mortos e despois desaparece. É coma se transgredidos os límites do paranormal, se esquecese de que existe e desaparecera lentamente, coma se voase. A fame seica é algo moi duro e tamén moi triste, pero que vou saber eu diso; nunca tiven fame. Eu diría que xa nacín co bandullo cheo. Non sentín nunca as mordeduras dos lobos que gardan as portas do inferno trincando as tripas. A el si que o morderon. Reimundo nacera baleiro e cheo da fame negra e a desgraza que o acompañaron sempre. Xa pasara fame na barriga da nai, cando nin sequera as órbitas dos seus ollos debuxaban formas esféricas. Quedara orfo dende que saíu ao mundo, ela morrera no parto, gangrenada e por causa da dor infernal ao botar fóra aquel fillo que viña envolto en sangue escuro de máis, e que decidira ter aínda a pesar de ser nai solteira. A nai morreu para que o fillo nacese e así, Reimundo ficou sempre só. Viviu no convento das monxas clarisas ata que foi home dabondo e se decatou de que precisaba máis có leite de cabra, con cheiro a rancio, que as monxiñas lle daban. Tiña que satisfacerse e foi entón cando os seus ollos tornaron en pérolas co brillo atípico de quen viu o demo en persoa. Pasou sempre fame.

Na Corga das Ánimas, o único lameiro que lle deixara súa nai en herdanza, construíu unha cachopa mal feita, con anacos de madeira de pino e teito de xestas aínda verdes. As xeadas do inverno e a calor do verán curtían a pel da súas meixelas castigadas e alí podería gorecerse de xeito provisional. Pasaba o tempo e Reimundo non mudaba de casa ou, o que era peor, aprendeu a vivir sen ela. No medio da fraga estaba rodeado por lobos e raposos, ao lado do río e só, lonxe da xente. Reimundo nunca gustara da xente, sentía noxo dos seus semellantes. El o que quería era estar só, coas súas cousas e no medio do monte. Había veces que non tiña que comer e roía a pouca herba que medraba na Corga da Ánimas, unha corga que fora sempre bastante estéril. Tiña unhas barbas escuras e gustaba de andar espido entre os carballos, enzoufarse na lama e matar, de vez an cando, os xílgaros máis pequenos, con métodos lentos e dolorosos, que estudaba e preparaba durante días. Reimundo deixou de ser humano, ó perder a calidade propia daqueles polos que sentía aquel noxo inexplicable: a humanidade. Era un home torturado, medrara sempre só e co bandullo baleiro e por riba… As noites. Nacera con aquilo, estaba convencido. Reimundo era fillo do demo. El pensaba que a súa nai fora vítima de calquera meiga ruín da contorna, da máis ruín. E cada noite, o mesmo. Espertaba enchoupado na suor aceda de quen loita por non deixar este mundo nos minutos finais e aquilo que vía en soños perseguíao cada minuto, aínda en contra da súa vontade, acabando por mazucarlle as entrañas ata quedar sen elas. Era un ser descarnado e tamén sabía que non había resposta posible á súa desgraza. El nunca a topara.

Ninguén lle quería ben a Reimundo. As nais velaban para que as súas fillas máis novas non foran co gando, preto da Corga das Ánimas. Pedíranlle ao cura que bendicira as súas casas e traían sempre un crucifixo sagrado canda elas, por se se topaban co fillo do demo. Os homes saían sempre co fouciño na man e os rapaces máis novos gardaban as súas mozas da Corga das Ánimas. Vivían co medo no corpo e un día berraron os corvos. Aparecera, preto do río, un cadáver mordido e descarnado por un ser infernal. Era o corpo de Matilde, espido e cos ollos tornados nun branco maligno, a mandíbula desencaixada e unha expresión desconcertante. Axiña se reuniron os homes en asemblea na eira da aldea e, encabezados polo irmán de Matilde, emprenderon a caza. Eles sabían quen era o culpable e habían facerllo pagar: el tamén había morrer do mesmo xeito. O que non sospeitaban era que Reimundo xa vira días antes o cadáver de Matilde aboiando no río, de noite. Nunha das noites nas que tremía e convulsionaba seguramente, antes de espertar mollado. A fame fai ver mortos e seica é algo moi duro. Quizais é tamén a culpable de moitos comportamentos estraños, quen sabe se Reimundo pasou fame demais e as súas tripas lle esixiron máis cá herba podre, da Corga das Ánimas. A fame fai estremecer aos vivos, e tamén aos mortos. En todo caso, eu son Matilde Vispo Montes, e nunca pasei fame, nacín co bandullo cheo.

FOTO DE RUTH MATILDA ANDERSON (fotógrafa norteamericana que pasou varios anos en Galicia na década dos 20 no século pasado fotografando paisaxes, persoas e localidades. Actualmente hai unha exposición dela en Vigo que paga a pena ver)

CONTOS DE MEDO 1

2010-11-07T11:26:00.000-08:00

CONTOS ESCENIFICADOS NA BIBLIOTECA POLOS GRUPOS DE TEATRO

ANDAR DE DÍA por Juan González

(NARRADOR): Nas noites frías de inverno a carón do lume e á beira do pote o meu avó contaba historias de medo que nos arrepiaban a min e ao meu irmán. Unha vez contounos unha sobre o home do saco que nos fixo tremer. O home do saco é un home alto e fraco ao que non se lle ve a cara e que sempre anda de noite, viste abrigo longo…
AVÓ: … e leva un grande saco onde mete os nenos.
NENOS: (tremendo) Guau.
(NARRADOR): Un día que estabamos xogando ao fútbol de noite, aínda non había alumeado daquela.
NENO 1: Tira.
NENO 2: Shhh, cala!
NENO 1: Tira, que pasa?
NENO 2: Cala e escoita.
(NARRADOR):Oíronse unhas pisadas fortes cada vez máis cerca (plof, plof) e comezamos a sentir pánico.
NENO 1:Quen anda aí?
NENO 2: Ti oes? Quen es?
(NARRADOR): Ninguén respondía, e de alí a un pouco comezamos a ver unha sombra longa.
NENO 1: Será o home do saco do que falaba o avó?
NENO 2: Non sexas parvo, iso non existe.
NENO 1: (TREMENDO) Pois o que sexa estase achegando.
(NARRADOR): Sentíase un respirar acelerado e unhas pisadas moi pero que moi fortes, estabamos cagados de medo.
NENO 1: Que que quen es?
(NARRADOR): Entón nese momento oíuse unha voz que dixo .
SOMBRA: Andade de día que a noite é miña.
NENOS: Aahhhh!
(NARRADOR): E fuximos como levados polo demo. Ao chegar á casa contámosllo á nosa nai que botou a rir e dixo que sería unha broma. Á noite seguinte volvemos ao mesmo sitio á mesma hora e de novo vimos a sombra e escoitamos unha voz que dicía:
SOMBRA: Andade de día que a noite é miña.
(NARRADOR): Como non foramos os únicos que oiramos esa voz decidimos xuntarnos uns cantos da aldea e procurar unha explicación. Patrullamos varias noites ata que descubrimos que se trataba do Toniño, un veciño que, cando bebía un vaso de máis, dicía esa frase. Está claro que o medo é libre.

CONTO DE MEDO, por Rocío Cepeda

NARRADOR: Tres amigos, María, Ana e Manuel, decidiron visitar unha casa abandonada dende había tempo. A xente do lugar dicía que era unha casa maldita. Cando chegaron á casa era noite, noite de lúa chea e tormenta. Os tres amigos sentiron frío e medo.
MANUEL: Eu marcho, teño moito medo!
ANA: Home, non sexas cagado, veña, imos.
MARÍA: Eu creo que xa que estamos aquí será mellor entrar, non?
MANUEL: Como nos pase algo a culpa vai ser vosa!
ANA E MARÍA: Vaaaaale!!
MANUEL: De acordo, entremos.
NARRADOR: Os tres abriron a porta oxidada (ÑEC) e entraron na tenebrosa casa. Dentro estaba todo escuro aínda que de vez en cando algún lóstrego iluminaba a estancia enchéndoa de sombras. O silencio foi roto polos tronos e creron escoitar uns ruídos estraños. Os tres tremían pero seguían avanzando. Entraron na cociña.
MARÍA: Ai, que é isto? Está todo cheo de arañeiras!
ANA: Que noxo!
MANUEL: Mirade, unha caixa.
NARRADOR: Colleron a caixa e abrírona. De súpeto comezaron a baterse as portas e ventás e un vento xélido inundou o cuarto. Os tres sentiron que o frío lles entraba dentro e que algo estraño turraba por eles. Todas as portas e ventás pecháronse de golpe. De súpeto acendeuse unha radio, estaban a dar unha noticia:
RADIO: Hoxe, tras varias semanas de busca, atopamos na vella mansión de Xinzo, os corpos dos tres rapaces desaparecidos. Apareceron na cociña, cunha expresión de terror nos ollos. Non se saben as causas da súa morte e xa é a segunda vez en 20 anos que ocorre o mesmo. A policía científica está a investigar este suceso estraño…”
NARRADOR: Cando os tres escoitaron isto correron cara á porta pero estaba pechada. Intentárono coas ventás e tampouco o conseguiron.
ANA, MARÍA, MANUEL: Aaaah!!

O HOME-LOBO, por Rubén Solveira

NARRADOR: Era un día de verán de moita calor. Tres rapaces que estaban xogando ao fútbol decidiron coller as bicis e ir bañarse ao río. Alí estiveron nadando e xogando un bo rato ata que escoitaron uns ruídos estraños e un forte berro: “AUUUHHH!!!!”
FULANO 1: (ASUSTADO) Que foi iso?
FULANO 2: (ASUSTADO) Non sei pero vaiámonos rápido de aquí.
NARRADOR: Os tres fuxiron correndo ás súas casas e non contaron nada. Pasou o tempo e esqueceron o que lles pasara. Un día, na festa da aldea, quedaron despois de comer para dar unha volta e saíron a camiñar polos montes de arredor. Cando estaban á sombra dun carballo descansando escoitaron de novo ruídos e berros: “AUUUUHHH!!!!”
FULANO 1: (ASUSTADO) Outra vez ese ruído.
FULANO 2: (TREMENDO) Imos para a aldea, rápido!
FULANO 3: Correi!
NARRADOR: Os tres botaron a correr co medo no corpo ata que o Fulano 3 parou e dixo:
FULANO 3: (SEN ALENTO) Esperai un momento, estou moi canso.
NARRADOR: Esperaron os Fulanos 1 e 2 polo Fulano 3 e ao cabo dun rato escoitaron unhas pisadas fortes (PUM, PUM, PUM), como dun animal correndo.
FULANO 1: (ASUSTADO)Correi!!
NARRADOR: O ruído das pisadas era cada vez máis forte (PLOF, PLOF). De repente encontráronse enfronte deles cunha especie de animal metade Home metade Lobo.
FULANOS 1, 2, 3: Aahhhh!
ANIMAL: GRUUUAU!
NARRADOR: E o home-lobo deu un zarpazo ao Fulano 1 e quitoulle a lingua e a boca e quedou mudo; logo o Fulano 2 mirou aos ollos do home-lobo e quedou cego; e despois o home-lobo botou un grande berro que deixou ao Fulano 3 xordo.
Quen dixo que o home-lobo, tamén chamado lobishome, non existe? GRUAUU.

MÁIS TOPONIMIA

2010-06-25T00:26:00.000-07:00

LAROÁ

O TREVOAL (latín.TRIFOLIU). Lugar onde se amoreaban millóns de trevos, antigamente a xente ía alí para buscar trevos de 4 follas que lle trouxeran sorte.

AREAS BRANCAS (latín.AREA+xerm.BLANK). Chámaselle así porque alí podían verse areas brancas moi parecidas ás da praia.

LIÑARES (latín. LINEA). Segundo contan as mulleres da aldea, era o lugar onde ían polo liño para poder tecer.

OUTROS MICROTOPÓNIMOS

SEARA: (latín SENARA) Grandes terreos secos nos cales se dan moi ben os cereais.

TOUZAS: (ibérico TAUTIA) Lugar onde abundan todo tipo de árbores caducifolias.

CADABULLO: (latín CAPITOLIU) Parcela grande na cal cada veciño sementa un anaco.

CORTIÑA DO CONDE: (latín vulgar CORTE + latín COMITE) Terreo destinado ao cultivo de legumes e cereais que probablemente pertencía á nobreza.

BATALLEIRA: (latín BATTALIA) Din os vellos de hoxe que os seus antepasados lle contaron que nese lugar produciuse unha batalla.

GÁNDARA: (prerromano GANDARA) Lugar alto e húmido onde non se dá moita vexetación.

CASTRELO: (latín CASTRU) Nas aforas da aldea hai un castro.

A PONTE: (latín PUTÊUS) Chámase así, xa que por alí pasaba un río pero pouco caudaloso, sobre o cal segundo contan, os romanos edificaron unha pequena ponte.

MOURELOS: (grego MAUROS/latín MAURUS) provén dun grupo de grandes penedos con base “mor” (pedra). Non ten nada que ver cos mouros, pero antigamente críase que este aldea fora poboada por mouros, hoxe en día está comprobado que non.

A CORGA: (latín CORRUGU) Era unha zona dedicada ás touzas. O nome vén da súa situación xeográfica, xa que se atopa na parte alta dun monte e forma coma un val.

REBOLAL: (latín REPULLUM) zona na que antigamente había rebolos e era unha zona pedregosa.

Foto: Ledicia Prieto

Paraíso, natureza, historia, cultura…

2010-06-24T12:29:00.000-07:00

Esas foron as primeiras palabras que se me viñeron á cabeza cando vin o cartel que aparecía na estrada: “ Principado de Asturias”.
Pero antes de chegar a Asturias, tivemos varios altos no camiño, un deles foi na cidade de León, onde nos detivemos para comer. Unha cidade chea de lugares que coñecer, a catedral de estilo gótico, a súa muralla, e o seu casco vello, son uns dos moitos lugares, que fan da cidade todo un referente universal.
E é verdade non creo que haxa mellor sensación que respirar forte despois de cruzar o Negrón. Despois dunha longa, e divertida viaxe, chegamos ao noso lugar de hospedaxe, “A posada do mosteiro”, cuxo nome facía referencia ao mosteiro que se situaba enfronte do albergue, no que durmiamos, ceabamos e almorzabamos.
Nada máis chegar e deixar as cousas nas habitacións, fomos á aldea do lado, a aldea era Cangas de Onís, un lugar atravesado polo río Sella, sobre o cal se levanta unha ponte romana cunha cruz pendurando no medio.
Logo de dar unha volta pola aldea, regresamos ao albergue, onde ceamos; o primeiro prato foron espaguetes con atún, o segundo foi polo con patacas fritidas, e de sobremesa foi iogur. Despois de cear voltamos a Cangas para dar unha volta.
A Habana sería o noso lugar de festa durante toda a visita, un lugar onde quedaran a maioría dos recordos entrañables, risas e fotos, moitas fotos.
Ese día chegamos ao albergue cara a unha e media da madrugada, moitos de nós non tiñamos sono, e aproveitando o salón social, estivemos alí, uns vendo a televisión, outros xogando ao dominó, cartas, parchís e incluso o póker, ata que ás tres da mañá veu o garda de noite a pedirnos que se podiamos ir para as habitacións.
Ao día seguinte esperábanos unha boa dose de aventuras, o descenso do río Sella en Canoa, ás nove e media da mañá tiñamos que estar almorzando, no comedor do albergue, pero ás oito e media xa estabamos case todos en pé. Almorzamos, e ás dez da maña, viñéronos traer os traxes de neopreno, vestímonos, e logo fomos a recoller os bidóns coa comida e o chalecos salvavidas.
Ás once estabamos na aldea Arriondas, onde nos deixou o noso chofer Antonio, para coller as canoas, pero antes de coller as canoas, recibimos un pequeno cursiño de como remar.
Todos en posicións e, ¡Á auga!, cerca de vinte canoas, e 43 persoas remando Sella abaixo, esperábannos dezaoito quilómetros de descenso, cerca das dúas do medio día, parámonos a comer, nese descanso os profesores deron a oportunidade de quen quixera baixarse e ir descansar ao albergue, para o resto aínda nos quedaban nove quilómetros de descenso, cando chegamos á nosa meta, recolléronnos en furgonetas, e leváronnos ao albergue onde nos duchamos, e preparámonos, para ir a dar unha volta por Cangas de Onís.
Estivemos por Cangas pouco tempo, xa que ese día fomos máis tarde do acostumado. Voltamos ao albergue onde nos serviron a cea, os que se querían cambiar cambiáronse, esa noite non era obrigatorio saír por Cangas. Algúns quedaron e outro saíron.
Ao voltar, uns fóronse directos ás habitacións, xa que o descenso do Sella en canoas acabaron con eles, e outros, dirixíronse ao salón social.
O día seguinte era case de descanso, ás once da mañá tiñamos que estar na cova do Soplao, unha cova das máis bonitas, cunhas estalactitas e estalagmitas impresionantes, eu case diría que poden ser as mellores de España, e atreveríame a dicir que do mundo.
Ese día era para ir comer a un merendeiro, pero por culpa da choiva, tivemos que ir comer ao albergue. A tarde tiñamos previsto facer o paintbool, e así foi, ás catro da tarde estabamos, nun monte cerca de Arriondas, onde fixemos catro equipos de dez persoas, repartíronnos as fundas, chalecos, protectores de pescozo, luvas, e cascos, e como non, as pistolas e 100 bolas de pintura.
A actividade consistía en que un dos grupos de 10 persoas se escondía nun campo, e o outro equipo, tiña que buscar, e ao telos “a tiro” disparar, se che daba tiñas que saír do campo de loita, e estar na zona de seguridade.
Despois de acabar a actividade do paintbool, rompeu a chover, pero tivemos sorte, xa que despois de asearnos, parou de chover e puidemos ir un pouco a Cangas de Onís.
Logo viñemos a cear o albergue, chovía un pouco, cando entramos para o comedor, cando rematamos fomos para a Habana a divertirnos un pouco.
Ao día seguinte levantámonos sobre as nove e almorzamos, logo dirixímonos á montaña, e alí, tras unha longa camiñada, sentamos algúns a comer; outros preferiron deixar a comida para cando estivésemos arriba, había unha fonte así que aproveitamos para encher as nosas botellas de auga case baleiras, a paisaxe era verde. Cando chegamos arriba de todo víanse unhas grandes elevacións de terra cunha costa bastante pronunciada, tamén custou a baixada incluso houbo xente que caeu, rematamos sobre as catro e media da tarde, máis tarde fomos para o albergue a ducharnos e mudar de roupa para poder ir a Cangas. Cando xa case eran as nove regresamos ao albergue, ceamos e fomos a Habana a divertirnos un pouco.
O venres preparamos todo e partimos para Xinzo, houbo varias paradas, a primeira delas foi o museo Muja, era un museo bastante peculiar, tiña forma de pegada tridáctica, por dentro eran tres grandes bóvedas, cada unha no seu interior estaban divididos en períodos: o Triásico, Xurásico e Cretácico, cada sala contiña réplicas e restos orixinais de distintos dinosauros; tamén estaban expostas pegadas de animais que viviron na época dos dinosauros. Logo proseguimos coa viaxe ata a seguinte parada que foi para comer e a última parada foi para despexarnos un pouco da viaxe.
E así foi como rematou esta excursión tan intensa pero divertida, cando chegamos a Xinzo xa estaban as nosas familias para recibirnos.

Miguel Carballo e Jonatan Domínguez

RECREACIÓNS POÉTICAS

2010-06-06T11:33:00.000-07:00

…porque o Monte é natureza

misterio

néboa

o canto

dos paxaros

e, de vez en cando,

o ruxe-ruxe das árbores.

Anxo Quintairos, sobre o poema de Salvador García Bodaño “…porque a Cidade é pedra”

De nova

observo prados dende a porta

Mañá

medrarán rañaceos.

Se abro os ollos

as ás das bolboretas

que voan no aire

parecen follas

Con lunares

Mª Luisa Araújo, sobre o poema de Antía Otero “Ollando o mar” e “Se apreto os ollos” de Emma Couceiro.

A un bico, outro bico,

a unha mordida, outra mordida,

tras dunhas cóxegas, outras cóxegas,

tras dun agarimo, outro agarimo.

I ó fin do xogo de mans

e de irrefreables emocións,

a noite que nos acouga

ou o sol que nos espanta.

E no silencio

descubrir a escuridade

quitarlle poder ó medo

destruílo.

Uxía Alonso sobre “A un batido, outro batido”, de Rosalía de Castro, e “E coa palabra”, de Ana Romaní.

Non sentes as bolboretas?

-Non

Nin o canto do merlo?

-Non

Que escoitas entón?

-Un esnaquizado blues

sen rematar e baleiro,

burbulla metálica!

Se considero as palabras

o relato de amor

que atopei no peto

semella verán

sen sol.

Úrsula Casado sobre “¿Non coñeces o mar?”, de Álvaro Cunqueiro e “Se apreto os ollos” de Emma Couceiro.

Cando el ri

é o recendo

do pan

feitiño.

E a raiola

da mañá

tristeira como

lanterna

sentinela.

Cando el ri:

o corazón

parado

na alma.

Lorena Carballo sobre “Cando ela dorme” de Vicente Araguas.

FANZINE 2010

2010-05-27T10:24:00.000-07:00

Le os artigos desta mini-revista, non te defraudará.

Open publication - Free publishing - More sun

O RECITAL DE XINZO DENDE A CÁMARA DE SARA

2010-05-27T08:34:00.000-07:00

Sara, profesora de Plástica. acompañounos o día 18 de maio ao recital da Praza Maior e exerceu de fotógrafa oficial. Gozade das imaxes.

VIÑERON OS DE CANGAS

2010-05-27T08:18:00.000-07:00

O 26 de Abril o instituto do I.E.S foron a visitar a nosa vila.
Nós tivemos clase as dúas primeiras horas. Luz, a profesora do IES Monte Carrasco veulles contando aos seus alumnos unha lenda de Xinzo de Limia. Marchamos no primeiro recreo e subimos ao autobús que nos levaría a Lodoselo. Ao chegar alí deixamos as mochilas e fomos ao forno a ver como facían o pan. Logo fomos xogar a uns xogos populares: escachar ovos, os zancos, os bolos, e moitos máis… Ao acabar fomos outra vez ao forno pero esta vez a facer pan. Ao acabar estabamos cheos de fariña e fomos uns lavar as mans no río e outros nun caldeiro con auga. Cando acabamos de lavar as mans fomos comer e deixáronos os profesores andar á nosa bola 30 minutos. Despois fixemos un xogo de pistas con 4 equipos. Cada un tiña una brúxula e un papel que poñía por onde tiñamos que ir para encontrar uns sobres. Fomos polo monte buscando esas pistas e ao chegar ao lugar de encontro unha cadela aballanzouse sobre min e, como estaba mollada, manchoume todo. Logo chegaron os demais grupos e lemos un conto que había en tiras de papel que falaba do importante que é manter os nosos bosques. Ao saír do monte collemos o noso pan e subimos ao autobús para ir ensinarlles aos de Cangas algo de Xinzo, case todos compramos un xeado, e despois veu o autobús para ir ao museo sobre a Lagoa de Antela situado en Sandiás. Alí ensináronnos o que utilizaban cando había lagoa como botixos, barcas e moitas cousas máis… e dixéronnos esta lenda:
Logo ensínáronnos as distintas especies e areas que había na Lagoa de Antela e ao acabar a visita fomos ver un vídeo. Deseguido fomos facer unha foto xeral e subimos ao autobús para irnos ao instituto, logo despedímonos da xente de Cangas e vimos como se marchaban os nosos amigos.
Eu creo que onde mellor o pasamos foi no xogo das pistas.

Javier Quintairos, 1º ESO.

MÁIS TOPONIMIA

2010-05-19T08:08:00.001-07:00

ABAVIDES

-CAMPO DO MOURO: (latín CAMPUS MAURUS) Lugar onde antes había unha ponte de pedra que conducía ós prados e que agora está derrubado.

-VEIGA: (prerrománico IBAI-KA) Parte de terra chan e fértil. Nesa zona, os labregos da aldea de Abavides cultivan cereais.

VILAR

O TOUZAL: (ibérico TAUTIA) Nesa zona antigamente había un monte poboado de carballos, agora hai un pozo onde van beber as vacas.

A SENRA: (latín SENARA) Contan os vellos que nesa zona había campos sementados de cereais. Agora hai unha chaira.

A LOMBA: (latín LUMBU) Zona elevada da montaña de gran lonxitude, nesa aldea contan os vellos que esa montaña e a que divide Galiza de Portugal.

POZA REDONDA: (latín PUTEU + ROTUNDU) Contan os vellos que nesa zona había unha grande poza con forma redonda. Agora hai un terreo seco.

FECHA: (latín FISTULA) Chaira que se atopa na zona máis elevada da aldea.

PIÑEIRA DE ARCOS

Camiño da Colleita: (latín CAMINU) Lugar en Piñeira de Arcos no cal se atopa un camiño polo que a xente ía á sega do trigo.

VILARIÑO DAS POLDRAS

O Pasadizo: (latín vulgar: PASSARE) Atópase en Vilariño das Poldras e chamábaselle así a esta rúa xa que, como me contaron, había dúas casas que se comunicaban por unha especie de ponte de pedra. Por iso esa rúa chámase pasadizo. Os rapaces acostumaban acudir alí para divertirse.

SANDIÁS

Val Do Maio: (latín VALE)Nome que se emprega e empregaba para nomear unha parte do monte de Sandiás no cal se atopaba unha fonte que estaba entre dous vales, de aí o seu nome.

Alumnado de BAC

Foto. Tomás García

TOPONIMIA DE NOCELO DA PENA

2010-05-15T02:31:00.000-07:00

A Peneda(de Ramil): (lat. pinna”rocha”) É unha zona onde hai rochas de grandes dimensións, normalmente relacionadas con lendas e contos populares.

Os Bicos: (célt. beccu) Puntos máis elevados do monte, tamén chamados Picotos polos habitantes de Santa María e Baldriz.

As Minas:(do francés-mine/célt. meina) Situadas no monte de Nocelo da Pena. Lugar onde se extraía estaño.

A Ponte do Burro: (lat. Ponte)Lugar por onde pasaban os burros para ir ás feiras.

As Penedas da Moura de Nocelo da Pena: Lugar onde se sitúan dúas pedras de grandes dimensións e xacementos arqueolóxicos. O nome recíbeno das antigas lendas dos mouros, estas están directamente relacionadas coa Peneda de Ramil.

A Bicuda:(de bico, celt. bikku) Sitio pequeno e difícil de subir.

Rectoral:(lat. rector-oris) Casa parroquial pertencente ao reitor, normalmente ao cura da aldea chamábanlle “o señorito”.

A Laxe: (celta) Zona da aldea onde había abundancia de pedra coa que se construíu a maioría de casas do actual Nocelo.

O Pazo: (lat. palatium)casa señorial. Vivenda na que viviron os señores máis ricos de Nocelo.

A Rañada: (lat aranea) Pequena costa abaixo que dividía as terras de Lodoselo e Nocelo.

A Sepultura: (lat. sepultura)Lugar chamado así xa que hai unha especie de tumba profanada. Relaciónase cos mouros e coa antiga aldea de San Pedro.

O Barrio do Pasadizo: (árabe* barri)Lugar onde se encontra unha especie de ponte entre dúas casas, cóntase que ten bastantes anos e que se fixo porque a filla dunha das casas casou co primoxénito da outra casa.

Prado da Xil: (lat. pratum) Prados da Xil tempo atrás chamábanselle así ás terras que pertencían á familia Xil que non era da aldea pero si tiña propiedades. É unha zona húmida na que actualmente hai cultivos pero antigamente era só para o gando.

As Penedas- (lat pinna) Lugar onde abundaba a pedra.

Val do Sarraio-Zona de val entre dous saíntes do monte onde a terra era máis negra, dicía a lenda que era onde cociñaban os mouros.

Val do Ramos- (lat vale)Non se sabe quen e por que se lle puxo pero a xente maior conta que provén dos mouros xa que alí cultivaban as plantas aromáticas e as especias para cociñar xa que é un lugar ao que é difícil acceder aínda que é un val.

Alba Alonso, Cristina Alonso e Felipe González

TOPONIMIA DE FOLGOSO

2010-05-12T22:19:00.000-07:00

-A BESADA: (latín VERSARE) Entrada da aldea da parroquia de Sarreaus.

-O CANTIÑO: (orixe céltica) Zona situada no centro da aldea onde hai dous canastros e a fonte.

-CANASTROS: (latín CANISTRU) Lugar onde o millo seca co sol.

-FONTE DO CANTIÑO: (latín FONTE(M) + palabra de orixe céltica) Fonte que ten un bebedeiro no que antigamente, os animais que a xente tiña nos curros pasaban por alí para beber.

-A QUINTA: (latín QUINTANA) Zona que vai dar ó alto da aldea onde antes había moitos hórreos.

¤ Parte máis alta da aldea:

-O RECANTO: (RE + latín CANTHU) Aquí atópanse as casas máis vellas da aldea.

-O POZO NOVO: (latín PUTE(M) + latín NOVU(M) ) Lugar onde a xente da aldea, aínda hoxe, vai lavar as tripas do porco nas matanzas.

-O CANASTRO DO PERRERO: (latín CANISTRU + nome masculino) É a parte máis alta da aldea, sen chegar ao monte onde hai unha leira á poula onde a xente facía as mallas.

-O PILO: (latín vulgar PILU(M) ) Son dous tanques de auga onde a xente antigamente lavaba a roupa.

-A FONTE: (latín FONTE(M) ) É unha fonte que nunca secou, que posúe moita auga e abastecía a toda a aldea.

-O CASAL: (latín CASA(M) ) souto de castiñeiros e carballos no que se atopa o forno:

-CASTIÑEIROS E CARBALLOS: (latín CASTINEA + prerromano CARBA) Onde os rapaces do pobo ían coller castañas para o magosto; alí tamén xogaban.

-FORNO: (latín FURNU(M) ) Lugar ao que todo o mundo podía acceder para cocer o pan.

-A CAPELA: (latín tardío CAPELLA(M) ) Cuxo patrón é San Nicolao de Bari, onde tamén está o campo da festa.

-A COSTA: (latín COSTA(M) ) É a zona do monte máis próxima á aldea, que se divide en:

-A FONTEIRIÑA: (latín FONTE(M) + sufixo diminutivo) Onde se atopan as cortiñas, que son terreos privados onde se gardaba o gando e se rozaban cunha fouce as gabelas utilizadas para prepararlle a cama ao gando e para facer abono.

-A FONTE DO TÍO RIBERA: (latín FONTE(M) + latín tardío THIU(M) + apelido) Chámaselle así en honor a un señor do pobo alcumado Ribera, que tiña a taberna da aldea, e por casualidade descubriuse que brotara unha fonte no seu terreo, polo que o cedeu e proclamouno como terreo comunal.

-OS OUTEIROS: (latín ALTARIU(M) ) Zona máis alta da costa onde tamén se atopa un penedo que sobresae do resto, denominado “O Penedo Grande”.

-A PARADA: (latín PARARE) Atópase na estrada comarcal e é o lugar no que os rapaces collen o autobús para ir á escola.

-O CARRIL: (latín CARRU(M) ) Lugar no que se atopan as casas novas da aldea sitas na estrada comarcal que vai de Xinzo de Limia a Vilar de Barrio.

-A CASA DA ESCOLA: (latín CASA(M) + latín SCHOLA(M) ) É a derradeira casa da aldea, que separa Folgoso de Cortegada. Antigamente era a escola na que estudaban as nenas e nenos, pero agora transformouse no velorio municipal.

-A LAMELA: (latín LAMELLA) Sitúase por riba da casa da escola, e é un camiño caracterizado pola presenza de carballos.

-O REGO: (latín RIGARE) Son os terreos sitos debaixo das casas onde a xente cultivaba diferentes hortalizas para comer.

*Tamén cabe destacar a presenza dun regueiro que baixa do monte e atravesa toda a aldea. Este regueiro naceu das charcas onde antes a xente enlaiaba o liño. Por último, mencionar as airas como terreos privados nos cales o pobo mallaba o trigo e o centeo antes de gardalo nos palleiros.

Úrsula Casado, Mirian Fernández e Isabel Fernández

TOPONIMIA DE BALTAR

2010-05-09T11:23:00.000-07:00

MICROTOPONIMIA DA PARROQUIA DE SAN PAIO ( CONCELLO DE BALTAR)

· A Fonte dos Mouros ( latín Fonte +latín Mauru) : Coñécese este nome xa que foi o lugar elixido polos árabes para agocharse durante as loitas cristiáns aproveitando a existencia dunha fonte e a orografía da zona que os mantiña a salvo dos ataques cristiáns.

· O Castro ( latín Castru): Coñécese con este nome debido á existencia dunha rocha con forma semellante a un castro, que lles serve aos veciños de “marco” xa que delimita a fronteira entre España e Portugal.

· A Carballa ( de Carba, prerrománico): Coñécese con este nome xa que comprende un conxunto de leiras delimitadas entre si por carballos.

· A Cova da Raíña Loba ( latín Cova + latín Regina +latín Lupu): Conta a lenda que había no monte unha muller, metade muller metade loba, por iso se coñecen os territorios próximos á cova deste xeito.

· Portolandeiro (latín Porto + ): Coñécese con este nome unha zona de fronteira entre España e Portugal por onde se pasaba o contrabando.

· Aira do Reto ( de eira, latín Aira+ latín Nepote): Coñécese con este nome á aira que se atopa na parte máis alta da aldea e na que antigamente se discutían os asentos da aldea e servía de lugar de reunión para os veciños.

· O Espido: ( lat Expedire) Coñécese con este nome porque a terra desa zona é pouco fértil e nunca hai cultivos.

· A Cova (latín Cova): Coñécese deste xeito a un conxunto de leiras que teñen un gran desnivel o que provoca a formación de pequenas covas.

· O Lobo (latín Lupu): Coñécese con este nome, xa que afirman os máis vellos da contorna que antigamente era unha zona na que había moitos lobos. Despois de que os veciños lle deran caza só queda un, por iso recibe este nome.

· O Salgueiro ( latín: Salicariu): Coñécense deste xeito aos terreos próximos ao río de San Paio, nos que medran moitos salgueiros grazas ás condicións ambientais favorables.

Realizado por Noelia Gamallo, Beatriz Domínguez e Uxía Alonso.

ENTREVISTA A UN EMIGRANTE

2010-05-05T11:59:00.000-07:00

ENTREVISTA AO MEU AVÓ EMIGRANTE

Encontrámonos na casa do meu avó Amadeo, veciño do pobo de Fiestras, aldea que pertence ao concello de Xinzo de Limia.

O meu avó Amadeo ten 73 anos e como tantos outras persoas tivo que emigrar xunto coa a miña avoa Xulia para poder gañar a vida.

-Ola, avó! Hoxe espero coñecer un pouco máis como foi a túa vida de emigrante.
Moi ben, pregúntame o que queiras.

-Onde tiveches que emigrar?
Pois tiven que ir a Alemania.

-Cal foi a causa de que marcharas?
Porque eiquí non había onde conseguir diñeiro xa que non había traballo.

-En que ano marchaches?
Marchei xunto coa túa avoa no ano 1964.

-Que medio usaches para chegar alí?
Fun en tren.

-Cando chegaches alí atopaches logo traballo?
Eu xa ía cun contrato de traballo.

-Recibíronte ben os alemáns?
Si, recibíronme moi ben e axudáronme moito.

-Tiveches problema co idioma?
Ao principio tiña que entenderme con eles mediante sinais pero pouco a pouco fun aprendendo alemán.

-En que traballaches?
Traballei nunha fábrica de fundición, nunha fábrica de cousas de lá e máis tarde nunha fábrica de productos lácteos.

-Foi moi duro o traballo?
A verdade é que si, xa que tiña que traballar moitas horas e a penas tiña descanso.

-Estrañabas o teu país?
Si, sobre todo a familia, pero cada dous anos volvía de vacacións.

-Fixeches moitos amigos alí?
Si, fixen moitos.

-Cando volviches?
Volvín no ano 1975, xunto coa a túa avoa, a túa nai e a túa tía.

-Por que volviches?
Tiven que volver porque a túa avoa, enferma de asma non podía vivir nun sitio con tanta contaminación e os médicos recomendáronlle que volvese a aldea.

Avó, moitas grazas por contarme tantas cousas da túa vida.

Esta é a historia do meu avó que pode representar a de moitos galegos que emigraron coma el.

Realizada por: Andrea Feijoo Novoa

MÁIS REMEDIOS

2010-05-02T10:53:00.000-07:00

PARA A DIXESTIÓN PESADA

• A modo de infusión engádense 2 grs de froitos de eneldo. Por cada ¼ de litro de auga fervida recentemente. Déixase en contacto uns 5 minutos e remóvese de cando en vez. Fíltrase e tómase o líquido despois das principais comidas do día.
• Té de leituga: mesturamos un vaso de auga cunha folla grande de leituga, licuamos e bebemos a poción pouco a pouco. Funciona para a acidez de estómago.

Eneldo (Anethum graveolens L.): As sementes de eneldo conteñen unha esencia, cuxo compoñente máis importante é a carvona. É un poderoso carminativo ( elimina gases e flatulencias intestinais ). É aperitivo, ademais de diurético, galactóxeno ( aumenta a secreción de leite) e lixeiramente sedante. Tamén estimula a menstruación.

As súas indicacións máis importantes son os arrotos e o impo infantís, así como o exceso de gases no estómago.

Leituga ( lactuca sativa L.):
Compoñentes:
Ácidos : Alfa-linolénico, ascórbico, aspártico, cítrico, glutamínico, linoleico, oleico, málico,oxálico, palmitico,esteárico (Hojas)
Betacaróteno (follas )
Fibra (follas)
Pectinas ( follas )
Lactucina
Vitaminas: A, C, E. B1.B2.B3 ( follas)
Aminoácidos: Alanina, cistina, histidina, glicina, isoleucina, leucina, lisina, serina, tirosina, valina (Hojas)
Minerais: potasio, calcio, magnesio, sodio, azufre, ferro, aluminio, cobre, cobalto, silicio, selenio, circonio, itrio ( follas ) estroncio (Tallo).
A leituga presenta propiedades carminativas, liberando ao organismo das molestas flatulencias evitando a sensación de cheo do estómago e o ventre e axuda a facilitar a dixestión e protexer o estómago aliviándoo das inflamacións intestinais.